Vrienden van de Streektaal Lochem

Streektaal in ‘t nieuws

Jubileum Dialectkring


Dialect is bezig aan een opmars


Dialectkring Achterhoek & Liemers viert jubileum met derde deel in serie van Henk Krosenbrink


Sjoerd van der Werf. De Gelderlander, 7 september 2017


Winterswijk


Henk Lettink kreeg op school nog te horen dat er vanaf dat moment 'netjes' (en dus niet in het dialect) gesproken moest worden. Tientallen jaren daarna werd het Achterhoeks simpelweg genegeerd. Tussen de jaren 70 en 90 begon er een kentering. Het dieptepunt lijkt achter de rug, de waardering voor het Achterhoeks als spreektaal is aan een voorzichtige opmars bezig.

Dat leest in ieder geval het bestuur van de Dialectkring Achterhook & Liemers af aan de belangstelling voor de activiteiten. De Dialectavond op Kotmans in Miste bij Winterswijk: 160 mensen. „Daar hebben we nog nooit zoveel mensen gehad", zegt secretaris Gerard Uwland. De koffieochtenden bij Erve Kots: „230 mensen. Dat waren er altijd 100, hooguit 150, dat was een uitschieter. En we hebben nu 320 leden, nog nooit hebben we er zo veel gehad." En de voor oktober aangekondigde workshops schrijven in het dialect zitten ook vol.



Omhoog


Absoluut gezien misschien niet indrukwekkend, maar het is een lijn omhóóg. De plaats van het dialect is langzaam aan het veranderen, lijkt die toegenomen belangstelling te zeggen. Bestuurslid Maria Stammers wijst op het succes van de bijbelboekjes. „Ik heb voor Pasen nog een paar keer voorgelezen, voor de Kinderboekenweek ook nog op een school in Zwolle. Ik hoefde niet om-en-om dialect en Nederlands voor te lezen, het kon allemaal in het plat. De negatieve sluier gaat er af."

De dialectkring werd in 1957 opgericht met als doel mensen  bij elkaar te brengen die de streektaal gebruiken en er interesse in hebben. Voorzitter Diana Abbink: „Om een platform te bieden om te schrijven en te vertellen in het dialect." Met die toenemende belangstelling wordt dat doel steeds beter gehaald.

Maria Stammers werd onlangs nog benaderd door twee 17-jarige meisjes voor een werkstuk over het dialect. „Ze spraken het zelf niet, hun opa en oma nog wel, maar ze vonden het wel interessant."


Dat is mooi, want het gebruik van het dialect moet niet automatisch verbonden worden met een grijze haardos, met Achterhoekers op leeftijd. Uwland: „Het halve land gaat naar de Zwarte Cross. En dat is prima, want door die aandacht wordt het dialect uit een hoek getrokken. Die beweging is jaren geleden al ingezet met de populariteit van dialectbands als Normaal en Boh Foi Toch en (iets verder weg) Herman Finkers. Op de radio is vaker streekgebonden muziek te horen.


Door de samenwerking tussen erfgoedcentrum en de Achterhoekse bibliotheken wordt het dialect in de vorm van het project Wiesneus (afkomstig uit Drenthe) ook naar de kinderen gebracht. Diana Abbink: „Daar doen nu vijftien scholen aan mee, we hopen dat het groeit. Daarvoor zijn we wel afhankelijk van de leerkrachten op de scholen, of zij het de moeite waard vinden."


                            Ik hoefde niet om-en-om dialect en Nederlands voor te lezen

                            Maria Stammers



Derde deel van boek 'Met eigen woorden'


De dialectkling kent naast dat 60-jarig bestaan nog een jubileum: op 1 oktober wordt de 100ste aflevering van Dialect op de Koffie gehouden. Daar wordt een bijzonder boek gepresenteerd: het derde deel van Met eigen woorden. De basis daarvoor is gemaakt door de in 2015 overleden Henk Krosenbrink.

De Winterswijkse streekschrijver schreef in deel 1 over het Achterhoeks voor 1900, deel 2 ging over de periode 1900-1950. Streekschrijver en bestuurslid van de dialectkring Henk Lettink ging verder met het manuscript dat Krosenbrink had gemaakt over het Achterhoeks tussen 1950 en 2000. Lettink: „Er waren nog allerlei vraagtekens, er zaten nog wat witte plekken in, ik heb dat met Derk Jan ten Hoopen afgewerkt. Het is een naslagwerk, er staan 42 schrijvers in, met voorbeelden van hun werk. En  van elk een korte karakterisering van dat werk en een biografie."

Met eigen woorden deel 3 is een uitgave van Fagus IJzerlo in samenwerking met de Henk Krosenbrink Stichting. Het boek wordt zondag 1 oktober in Lievelde gepresenteerd, het eerste exemplaar wordt aan de samenstellers uitgereikt door Hans Keuper. Daarna treedt de Achterhoekse zanger en muzikant op met gitarist Ferdi Jolij.



















                                            Streekschrijver Henk Krosenbrink                         Foto Theo Kock



'Overheid heeft weer interesse'


„De aandacht voor de streektaal wordt ook bij de overheid weer groter", weet Diana Abbink. „Het Erfgoedcentrum Achterhoek & Liemers heeft geld gekregen om op projectbasis te werken aan dialect op basisscholen."

Dat gaat minder ver dan in Drenthe, waar in de hele provincie acht mensen voltijds aan het dialect werken. „Maar wij kunnen ook van hun kennis gebruikmaken. Taalinstituten zoeken naar samenwerking."

Dat is ook logisch, want het Achterhoeks is onderdeel van het veel grotere Nedersaksische taalgebied. Dat reikt honderden kilometers noord- en oostwaarts: tot diep in de noordelijke helft van Duitsland kun je je als Achterhoeker verstaanbaar maken. In Polen en zelfs nog in Rusland kom je sporen Nedersaksisch in de taal tegen.

Die streektalen komen elkaar volgend jaar ook tegen in Leeuwarden, culturele hoofdstad van Europa. De Achterhoeks-Liemerse dialectkring doet via het ECAL in Doetinchem mee. Diana Abbink: „In het paviljoen Land van Taal. Daar wordt aandacht besteed aan kleine talen. Tien weken kleine talen uit Nederland, tien weken kleine talen uit Europa. Van 8 tot en met 15 april doen we met het Achterhoeks mee."


Terug